De ontwikkeling van de waterstofeconomie vraagt niet alleen om technologie en infrastructuur. Er zijn ook mensen nodig die waterstofinstallaties veilig kunnen ontwerpen, bedienen, onderhouden en verder ontwikkelen. In het onderwijs groeit de aandacht voor waterstof, maar de praktische component is nog beperkt. Studenten en docenten hebben niet altijd toegang tot echte installaties, actuele data en realistische oefenomgevingen.
Noord-Nederland beschikt met Phynix, HydroHub en EmmHy over drie faciliteiten die daarin een belangrijke rol kunnen spelen. Iedere faciliteit heeft een eigen functie. HydroHub biedt een toegankelijke omgeving om te leren en te experimenteren. Phynix richt zich op de integratie van verschillende onderdelen binnen één waterstofsysteem. EmmHy biedt ruimte voor onderzoek en opschaling op grotere schaal.
De uitdaging was om deze faciliteiten niet los van elkaar te bekijken, maar als onderdelen van één leer- en innovatieketen. ECHT Human Capital onderzocht welke kennis en vaardigheden met de faciliteiten kunnen worden ontwikkeld, hoe zij aansluiten op mbo, hbo, wo en bedrijfsopleidingen en hoe het gezamenlijke aanbod duurzaam kan worden georganiseerd en gefinancierd. Daarmee moest de stap worden gemaakt van beschikbare techniek naar een praktisch en toegankelijk aanbod voor onderwijs en werkveld.
ECHT Human Capital was verantwoordelijk voor het onderzoek naar de Human Capital-kant van de drie waterstoffaciliteiten. Het team bracht de benodigde kennis en vaardigheden in kaart, onderzocht de aansluiting met het onderwijs en vertaalde de uitkomsten naar concrete producten en samenwerkingsmodellen.
Daarvoor combineerde ECHT Human Capital interviews, deskresearch en een enquête onder docenten. Ook is gekeken naar bestaande opleidingen, programma’s en projecten binnen Hydrogen Valley Campus Europe.
De waarde van ECHT Human Capital zat vooral in het verbinden van werelden die elkaar nog niet vanzelfsprekend vinden. De technische mogelijkheden van de faciliteiten zijn gekoppeld aan vragen uit onderwijs en arbeidsmarkt. Dat heeft geleid tot een praktisch voorstel waarmee studenten, docenten, werkenden, onderzoekers en bedrijven gerichter gebruik kunnen maken van Phynix, HydroHub en EmmHy.
ECHT Human Capital koos voor een kwalitatieve onderzoeksaanpak. Er zijn semigestructureerde interviews gehouden met vertegenwoordigers van de drie faciliteiten, onderwijsinstellingen en bedrijven uit de groene waterstofmarkt. Daarnaast is deskresearch uitgevoerd naar vaardigheden, opleidingen, arbeidsmarktontwikkelingen en bestaande projecten.
Tijdens een bezoek aan Phynix in december 2025 is ook een enquête afgenomen onder dertien docenten uit het mbo en hbo. De docenten is gevraagd naar de rol die de faciliteiten kunnen spelen in het waterstofonderwijs. Uit hun antwoorden kwam onder meer behoefte naar voren aan meer praktijkervaring, actuele kennis, duidelijke competentieprofielen, concrete opdrachten en digitale hulpmiddelen.
De resultaten zijn uitgewerkt in een skillmatrix met zeven categorieën: technisch-operationele vaardigheden, digitale vaardigheden, veiligheid, demonstratie, kennisdeling, innovatie en samenwerking.
Vervolgens zijn de drie faciliteiten gepositioneerd volgens het model LEARN, INTEGRATE en SCALE. HydroHub kreeg het zwaartepunt LEARN, Phynix INTEGRATE en EmmHy SCALE. Dit model laat zien hoe de faciliteiten elkaar aanvullen en samen een doorlopende route voor leren, oefenen, onderzoeken en opschalen kunnen vormen.
ECHT Human Capital voerde een onderzoeks- en adviesopdracht uit naar de verbinding tussen drie waterstoffaciliteiten en de Human Capital Agenda van GroenvermogenNL en Hydrogen Valley Campus Europe.
Het project bestond uit drie fasen. In de eerste fase is onderzocht welke vaardigheden nodig zijn voor offshore waterstofproductie, energieopslag en de bredere waterstofketen. Daarbij is gekeken naar mbo- en hbo-studenten, docenten en technici uit het werkveld.
In de tweede fase is onderzocht hoe de faciliteiten kunnen aansluiten op bestaande opleidingen en projecten. Ook zijn knelpunten in het huidige onderwijsaanbod benoemd, zoals het gebrek aan praktijkervaring, beperkte actuele kennis bij docenten, versnippering van het aanbod en het ontbreken van voldoende aandacht voor systeemintegratie.
In de derde fase zijn voorstellen uitgewerkt voor governance, financiering en uitvoering. Het rapport bevat een concrete menukaart met stages, praktijkdagen, bijscholing, teach-the-teacherprogramma’s en digitale leeromgevingen. Daarnaast is een model uitgewerkt voor één gezamenlijke ingang waar onderwijsinstellingen en bedrijven terechtkunnen met vragen over stages, trainingen, demonstraties en samenwerkingsmogelijkheden.
Het project leverde een onderzoeksrapport op waarin de bijdrage van Phynix, HydroHub en EmmHy aan waterstofonderwijs en skillsontwikkeling is uitgewerkt.
Een belangrijk resultaat is de gezamenlijke menukaart met vijf productcategorieën:
Stages en ervaringsplaatsen
Events, excursies en praktijkdagen
Modulaire bijscholing voor werkenden
Teach-the-teacherprogramma’s
Digitale leeromgevingen
Daarnaast zijn zes belangrijke knelpunten in het huidige aanbod benoemd. De hoogste prioriteit ligt bij het vergroten van praktijkervaring, het bijscholen van docenten en het beter organiseren van het bestaande aanbod.
Voor de uitvoering is een governancevoorstel opgesteld met een stuurgroep en een operationele werkgroep. De werkgroep kan fungeren als gezamenlijke ingang voor aanvragen en zorgt voor intake, matching, planning, uitvoering en evaluatie.
Het rapport adviseert verder om de faciliteiten als één samenhangende regionale én nationale infrastructuur te positioneren en te werken aan een stabiele, meerjarige financieringsbasis.
IMPACT
Het onderzoek maakt zichtbaar hoe bestaande waterstoffaciliteiten breder kunnen worden ingezet voor onderwijs, bijscholing, onderzoek en innovatie. Hierdoor ontstaat meer samenhang tussen de faciliteiten en wordt duidelijker wat elke locatie kan bieden.
Voor onderwijsinstellingen levert dit concrete aanknopingspunten op voor stages, praktijkdagen, docenttrainingen en digitale voorbereiding. Bedrijven krijgen beter zicht op mogelijkheden voor bijscholing, demonstraties, praktijkopdrachten en samenwerking. Voor de faciliteiten zelf biedt de gezamenlijke aanpak een manier om capaciteit gerichter in te zetten en aanvragen beter te verdelen.
Phynix speelt hierin een bijzondere rol. Door de combinatie van een elektrolyser en brandstofcel binnen één systeem biedt de locatie mogelijkheden om niet alleen afzonderlijke onderdelen, maar juist de samenhang binnen de waterstofketen te leren begrijpen.
Op langere termijn kan de voorgestelde aanpak bijdragen aan een beter opgeleide groep technici, docenten, engineers en onderzoekers. Het rapport adviseert daarom om de samenwerking structureel te organiseren, de menukaart verder uit te werken en de faciliteiten ook nationaal beschikbaar te maken voor leren, werken en onderzoeken.
